(Alle Sampol-artikels, behoudens die van de laatste 6 nummers, worden hier integraal beschikbaar gesteld. Geen overname zonder bronvermelding.)

De Verenigde Staten, het land waar de overheid niets goed kan doen

boekessay

oktober 2017
Morsink Niels
2017

Bijna een jaar geleden, op 8 november 2016, koos het Amerikaanse volk vastgoedmagnaat Donald Trump tot president. Sindsdien vraagt de wereld zich vertwijfeld af hoe het zover is kunnen komen. Voor wie denkt dat het vroeger beter was, bieden de boeken Geschiedenis van het Amerikaanse volk (van Howard Zinn) en Hillbilly Blues (van JD Vance) een doeltreffend medicijn. Hoewel verschillend van insteek - Zinn legt de nadruk op economische structuur die armoede in stand houdt, Vance identificeert cultuur als belangrijkste oorzaak - geloven beide auteurs dat de overheid de samenleving niet ten goede kan veranderen. Het huldeboek Obama: president van hoop en vernieuwing (van Peter Baker) logenstraft echter de theorieën van Zinn en Vance: het maakt wel degelijk uit wie regeert.

 

DE GESLEPEN MECHANISME VAN DE ELITE

De in 2010 overleden marxistische professor Howard Zinn publiceerde in 1980 een activistische geschiedenis van de klassenstrijd in de Verenigde Staten met als doel ‘een groter bewustzijn opwekken over de klassenconflicten, het raciale onrecht, de seksuele ongelijkheid en de arrogantie van de Verenigde Staten’. Dat klinkt als het mission statement van EPO. Deze uitgeverij herdrukte dit voorjaar dan ook een heruitgave van Zinns boek dat eindigt met het presidentschap van George W. Bush.

Hierin scheurt Zinn het gordijn van de Amerikaanse droom aan flarden en toont de verschrikking die achter die romantiek schuilgaat. Woedend hangt hij in de plaats een doek van naadloos aan elkaar gestikte getuigenissen. Die gaan over racisme en uitbuiting, maar ook over opstand en verzet. Naïevelingen die de Verenigde Staten nog steeds zien als ‘glimmende stad op een heuvel’ moeten dit boek lezen.

Howard Zinn laakt dat de geschiedenis vaak voorbijgaat aan binnenlandse economische tegenstellingen. Zijn verontwaardiging hierover drijft hem naar het andere uiterste. Elke gebeurtenis giet hij in dezelfde marxistische bakvorm. Weliswaar in de New Left variant, dus met aandacht voor het afzonderlijke lijden en verzet van zwarten, indianen en vrouwen tegen kapitalisme én discriminatie. De volgende ingrediënten serveert hij in elke schotel: ‘De kapitalisten’ spannen samen met de uitvoerende en de rechterlijke macht om achter een rookgordijn van de ‘neutrale overheid’ de werkende klasse te onderdrukken. ‘Het systeem’ jut arme blanken, zwarten en indianen tegen elkaar op om de arbeidersklasse te verdelen. Wanneer er een middenklasse ontstaat dan is dat volgens hem enkel om als buffer te dienen tussen de dominante klasse en de roerige onderste lagen. Zelfs de New Deal vindt in zijn ogen geen genade, want die had het kapitalisme van zijn ondergang gered. Na een paar honderd van de 845 bladzijden vraag je je af waarom je eigenlijk nog verder leest als werkelijk alles toch te verklaren is aan de hand van dezelfde geslepen mechanismen van dé elite.

Niet enkel de analyse ook de vorm van elk hoofdstuk is dezelfde. Eerst schetst Zinn een ellendige situatie waarna een staking of rebellie uitbreekt. Vervolgens citeert hij verschillende getuigenissen, aangevuld met enkele cijfers en gelijkgestemde historici. Tot slot, hamert hij nog even de premisse - economische belangen van het establishment bepalen alles - erin. Dat is monotoon, maar ook overzichtelijk én ik moet toegeven: het werkt wel. De cadans van ellende en opstand klinkt inspirerend, ook vandaag nog.

Geschiedenis van het Amerikaanse volk was een noodzakelijke correctie op al te nationalistische geschiedschrijving die pioniers en presidenten idealiseerde maar tegengestelde economische belangen onder de mat schoof. Het marxistisch analysekader biedt een solide fundament voor een goed begrip van de geschiedenis, maar het is ook beperkend. Economische belangen verklaren veel maar niet alles. Ook instellingen, cultuur en persoonlijkheden kunnen een rol spelen. Een meer open geest had minstens ter afwisseling één van deze elementen mee in het verhaal opgenomen.

(..)

Niels Morsink
Redactielid Denktank Minerva

Geschiedenis van het Amerikaanse volk
Howard Zinn
epo, Antwerpen, 2017

Hilbilly Blues
JD Vance
Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 2017

Obama. President van hoop en vernieuwing
Peter Baker
Spectrum, Houten, 2017

 

Samenleving en politiek, Jaargang 24, 2017, nr.08 (oktober), pagina 75 tot 79

Verenigde Staten - overheid - Obama Barack

Free business joomla templates
Ontwerp Amsab - Powered by Amsab helpdesk