(Alle Sampol-artikels, behoudens die van de laatste 6 nummers, worden hier integraal beschikbaar gesteld. Geen overname zonder bronvermelding.)

Verantwoordelijkheid: niet alleen voor wie zwak staat

boekessay

In zijn pas verschenen boek The Age of Responsibility. Luck, Choice and the Welfare State (2017) stelt Harvard-politicoloog Yascha Mounk de rol die ‘persoonlijke verantwoordelijkheid’ gekregen heeft in debatten over sociaal beleid en samenleven in vraag. Hij pleit voor een fundamentele koerswijziging. Als we niet wensen dat een simplistische en hardvochtige opvatting over persoonlijke verantwoordelijkheid in toenemende mate veld wint, dan moeten we bij discussies over herverdeling zo weinig mogelijk beroep doen op oordelen over persoonlijke verantwoordelijkheid. Met dit boek beukt hij frontaal in op een thema dat me de voorbije 30 jaar sterk heeft bezig gehouden.

 

Volgens Mounk maakten ook linkse denkers een fout door ‘gelijkheid’ sterk te verbinden met ‘verantwoordelijkheid’. Een uitgesproken voorbeeld van deze linkse ‘verantwoordelijkheidsgevoelige gelijkheidsfilosofie’ vind je bij de politieke filosoof G.A. Cohen (1941-2009), die evolueerde van analytisch marxisme naar radicaal egalitarisme, en me sterk beïnvloed heeft. Linkse denkers zoals Cohen hebben een impasse gecreëerd volgens Mounk: om herverdeling en solidariteit te blijven bepleiten in dit verantwoordelijkheidsgevoelige denkkader, moeten ze een betoog ontwikkelen dat de feitelijke verantwoordelijkheid van mensen minimaliseert. Maar het minimaliseren van de eigen verantwoordelijkheid van mensen is ongeloofwaardig en staat haaks op wat mensen zelf denken, aldus Mounk. Dus kan je beter stoppen met de focus op verantwoordelijkheid. De eigen verantwoordelijkheden die je toeschrijft aan mensen moet je afleiden van je visie op wat een rechtvaardige samenleving is. De waarden die daarin een rol spelen (zoals: geen armoede en onderdrukking, gelijkheid in status) zijn het vertrekpunt; eigen verantwoordelijkheid komt pas aan de orde in de mate dat het gedrag van mensen aan een aantal verwachtingen moet voldoen om dergelijke rechtvaardige samenleving in stand te houden.

Hiermee viseert Mounk niet alleen Cohen, maar een groep van politieke filosofen, waaronder ook Ronald Dworkin en John Roemer, en beukt hij frontaal in op een thema dat me de voorbije 30 jaar sterk heeft bezig gehouden. Ik schets daarom eerst het argument dat gelijkheid koppelt aan verantwoordelijkheid, en ik voeg er meteen enkele nuanceringen aan toe die m.i. aanvaard kunnen worden door mensen die een verantwoordelijkheidsgevoelige opvatting over gelijkheid verdedigen. Daarna keer ik terug naar Mounk.

(..)

Frank Vandenbroucke
Universiteit van Amsterdam

 

 

 

The Age of Responsibility
Luck, Choice and the Welfare State

Yascha Mounk
Harvard University Press, Cambridge (VS), 2017

 

Samenleving en politiek, Jaargang 24, 2017, nr.07 (september), pagina 83 tot 89

gelijkheid - solidariteit - verantwoordelijkheid

Free business joomla templates
Ontwerp Amsab - Powered by Amsab helpdesk