(Alle Sampol-artikels, behoudens die van de laatste 6 nummers, worden hier integraal beschikbaar gesteld. Geen overname zonder bronvermelding.)

Richtingaanwijzers voor woelige tijden

boekessay

juni 2017
Hens Tine
2017

We beleven woelige tijden. De boeken Tijd van woede van Pankaj Mishra en De opstand van de natuur van Philipp Blom vormen bruikbare richtingaanwijzers. Daar waar Pankaj Mishra al eens vervalt in overdrijving en door de snelheid waarmee hij zijn analyses gemaakt heeft kort door de bocht vliegt, bewandelt Philipp Blom het bedachtzame pad van de historicus. Beiden wijzen op de blikschade van gebroken dromen, maar ook op de immense uitdagingen waar we voor staan. Als mensheid. Omdat niets minder dan de globale beschaving op het spel staat.

 

Het gebeurde bijna op dezelfde dag. In de avond van 22 mei liet de 22-jarige Salman Ramadan Abedi een zelfgemaakte bomgordel ontploffen in het gangpand van de Manchester Arena. Het concert van het Amerikaanse tieneridool Ariana Grande was net afgelopen, roze ballonnen dwarrelden over de hoofden van pubermeisjes die zich opgelaten en vol vrolijke gedachten een weg naar buiten baanden. De opwinding sloeg om in paniek. Er vielen 22 doden en 116 gewonden. De bomaanslag had een nieuwe grens in het terroristische geweld overschreden, zo werd langs alle kanten gemeld. Hier waren minderjarigen gedood. Onschuldige kinderen. De aanslag werd een terroristische daad; de aanslagpleger was een geradicaliseerde moslim. Zoals de meeste andere zelfmoordterroristen van de voorbije jaren was hij geboren in het land waar hij zijn terreuractie uitvoerde. Maar de extremistische ondertoon van zijn geloof had hem in de greep gekregen. Hij was geradicaliseerd en verafschuwde nu onze normen en waarden die hem tot dan alle mogelijke kansen hadden geboden. Het is een interpretatie die de oorzaak en de schuld eenzijdig bij de ander legt, de vreemde, hij - ja, want het is meestal een hij - die zich niet wilde integreren, hij met zijn fundamentalistische voorkeuren en ideeën. Hij is niet wij. Het pleit ons vrij. It’s the religion, stupid.

Het is de makkelijke, snelle en overheersende interpretatie van de aanslagen die op Europese bodem plaatsvinden. Als diezelfde moslimterroristen andere moslims doden, wijten we dat meestal aan de onstabiele politieke, religieuze en economische context van landen als Syrië, Irak, Afghanistan. Er ontploffen zo veel bommen dat mensen er wegvluchten. Je zou denken dat wij die ondertussen menen te ervaren wat die dreiging met een mens doet, een vorm van solidariteit voelen met die vluchtelingen.

Twee dagen na Manchester vond een andere ramp plaats. Tussen de Libische kust en Lampedusa sloeg een boot met 500 inzittenden lek. 33 opvarenden overleefden de schipbreuk niet, onder hen 13 vrouwen en 7 kinderen. Onschuldige slachtoffers, in de knop geknakte levens. Toch geraakte deze tragedie nauwelijks binnen onze aandachtsperimeter. Het was een fait divers, een voetnoot, het zoveelste gezonken schip in een zee die ondertussen de weinig begerenswaardige naam draagt een van de dodelijkste ter wereld te zijn. Hier was geen schuldige aan te wijzen. Behalve dan de mensen die in het bootje gestapt waren. Uiteindelijk wisten ze welk lot ze trokken. Het schip was gammel, de capaciteit vele malen overschreden, wie op zo’n boot zijn kinderen dropt, weet ook dat dit geen verzekerd ticket voor een veilige overtocht is.

Waarom is de verontwaardiging over de ene ramp zo veel kleiner dan die over de andere? Omdat we het idee hebben dat een bomaanslag elk van ons kan overkomen? Ook al weerlegt iedere statistiek van vroegtijdige overlijdens dit buikgevoel. Omdat we het bestaan van bootjes vol vluchtelingen liever naar de uithoeken van ons bewustzijn verdringen? Omdat we menen dat de kloof tussen wij hier en zij daar onmetelijk diep is? Omdat we onszelf graag wijsmaken dat er geen verband is tussen onze levens in onze bureaucratisch georganiseerde liberale democratieën en de organisatorische chaos of het georganiseerde geweld in de steden en landen waar zij vandaan komen?

Maar het is dat niet alleen. In het internettijdperk wordt de geschiedenis instant geschreven. Iets is trending of niet, iets wordt automatisch aangevuld op Google, of niet. De bomaanslag in Manchester is ondertussen een lemma geworden in de online encyclopedie Wikipedia. Wie Manchester op Google intikt, krijgt de automatische aanvulling ‘bombing’, waarna men kan kiezen tussen die van de IRA uit 1996 of die van Abedi in 2017. Want we zouden het bijna vergeten. Maar op 15 mei 1996 parkeerden leden van het Ierse Republikeinse Leger een vrachtwagen met een bomlading in Corporation Street, in het hart van Manchester. Een half uur voor de ontploffing liep er een telefoontje met een bommelding binnen bij de politie; de buurt werd geëvacueerd. Tweehonderd mensen raakten gewond, maar zoals men dat zo ambtelijk zegt, de schade was vooral materieel.

Wie ‘May 24 migrant tragedy’ intikt, krijgt geen automatische suggesties van Google. Je wordt ook niet doorgewezen naar de Wikipedia pagina van deze tragedie op zee. Dode vluchtelingenkinderen zijn een fait divers; dode tienermeisjes in een concerthall is nieuws dat ons ’s nachts wakker houdt.

(..) 

Tine Hens
Freelancejournaliste en auteur van Het klein verzet

 
Tijd van woede
Een geschiedenis van het heden
  De opstand van de natuur
Pankaj Mishra   Philipp Blom
Atlas Contact, Amsterdam, 2017   De Bezige Bij, Amsterdam, 2017

 

Samenleving en politiek, Jaargang 24, 2017, nr.06 (juni), pagina 70 tot 75 

Free business joomla templates
Ontwerp Amsab - Powered by Amsab helpdesk